Tworzenie kopii dysku za pomocą programu Clonezilla

Tworzenie kopii dysku w postaci obrazu może być proste i przyjemne, a w dodatku darmowe. Z takiego założenia wyszli twórcy oprogramowania zwanego Clonezilla, jest to program uruchamiany podczas rozruchu komputera w środowisku linuksowym, do wyboru mamy wersje oparte o jądro Ubuntu oraz Debiana. Jak sami twórcy opisują, Clonezilla jest to program do tworzenia obrazów dysków i partycji, podobny do programów takich jak True Image lub Norton Ghost. W tym krótkim poradniku pokażę jak w kilku prostych krokach wykonać obraz dysku twardego za pomocą podstawowej wersji programu.

Zalety tworzenia obrazu

Zanim przystąpimy do tworzenia obrazu dysku, powiedzmy sobie o co tyle zachodu, i jakie są przewagi tworzenia obrazu nad np. zwykłym skopiowaniem wyselekcjonowanych danych na pendrive. Otóż tworzenie obrazu dysku tworzy nam kopie 1:1 partycji lub dysku. Zaletą tego rozwiązania jest możliwość szybkiego przywrócenia całej struktury dysku, łącznie z tablicą partycji, sektorami startowymi, systemem operacyjnym i danymi. Obraz dysku ściąga z nas konieczność instalacji systemu, a następnie wgrania wcześniej skopiowanych danych. Łatwiej też przeniesiemy całą konfigurację na nowy dysk. Obraz dysku jest podobny do popularnych obrazów płyt typu ISO, wcześniej przygotowany obraz możemy w łatwy sposób rozprzestrzeniać, przechowywać i przywracać.

Czego potrzebujemy?

  • pendrive lub płytę z bootowalną dystrybucją Clonezilla, którą pobierzesz stąd, artykuł był przygotowywany z wersją stable – 2.4.7-8 Debian based
    obraz oczywiście wypalamy na płytce lub korzystamy z oprogramowania typu YUMI aby wykonać bootowalnego pendrive. Inne metody na wykonanie pendrive z Clonezilla znajdziesz tutaj.
  • nośnik, na którym będzie zgrany obraz, może to być inny dysk fizyczny komputera, sieciowy zasób lub zewnętrzny dysk z interfejsem USB, ja użyłem dysku zewnętrznego.

Wykonujemy obraz dysku

Pierwszym krokiem będzie wystartowanie oprogramowania z płyty lub pendrive podczas rozruchu komputera. Musimy mieć ustawioną kolejność bootowania, która sprawdzi jeden z tych nośników, albo skorzystamy z klawiszy F11, F12 aby dostać się do „boot menu” odpowiedni klawisz powinien być wyświetlony na samym początku. Niestety jest to zależne od platformy. Jeżeli macie z tym problem, zalecam poszukania w dokumentacji danej płyty głównej lub laptopa jak odpowiednio skonfigurować bootowanie z różnych nośników.

Kiedy już uda nam się wystartować program, naszym oczom ukaże się takie początkowe menu opcji startowych Clonezilla:

  1. Wybieramy opcję Clonezilla live, default settings.
    Ekran wyboru opcji startowych Clonezilla


  2. Wybieramy kodowanie znaków oraz język, niestety twórcy nie zamieścili języka polskiego więc dla większości z was najlepszym wyborem będzie en_US.UTF-8 English , taki też wybrałem.
    Wybór języka


  3. Jeżeli mamy klawiaturę z innym układem niż angielskim to możemy zmienić domyślnie przyjęte kodowanie, w większości przypadków nie trzeba tego robić i wybieramy opcję Don’t touch keymap.
    Wybór kodowania klawiatury



  4. Następnie uruchamiamy Clonezille wybierając oczywiście opcję Start_Clonezilla
    2016-10-17-21-47-52



  5. Musimy wybrać tryb pracy programu, device-image służy do tworzenia i przywracania obrazów, wybierzemy więc device-image, dla ścisłości opcja device-device umożliwia tworzenie kopii z dysku na dysk, opcja przydatna do szybkiego przeniesienia systemu na np. szybszy SSD.
    wybór trybu pracy clonezilla


  6. Na tym etapie wybieramy lokalizację, która będzie nośnikiem obrazów. Jak widzimy Clonezilla oferuje szereg możliwości, włącznie z możliwością przechowywania zasobów na zdalnych serwerach. My wybierzemy opcję local_dev, która umożliwia pracę z lokalnymi dyskami, dyskami USB itd. Jeżeli kopię chcemy wykonać na zewnętrzny nośnik z interfejsem USB to teraz jest odpowiedni moment aby go podłączyć do komputera, odczekać 5 sekund i nacisnąć klawisz Enter.
    wybór miejsca które będzie naszym nośnikiem obrazów


  7. Naszym oczom ukaże się ekran z wykrytymi nośnikami danych. Ze względu na swoje unixowe fundamenty program pokaże nam partycje jako sda, sdb, sdx…., jeżeli jest to dysk przenośny to powinien być wyświetlony na samym końcu tej listy. Jeżeli chcemy obraz zapisać na innym dysku komputera to musimy go zidentyfikować po nazwie i pojemności. W moim przypadku dyskiem, którego obraz chcę wykonać jest sda: VBOX_HARDDISK_ 21.6GB, a dyskiem przenośnym, na którym zapisze obraz jest sdb: Expansion_ 500GB. Po zapoznaniu się z sytuacją możemy nacisnąć Ctrl-C aby kontynuować.
    lista wykrytych urządzeń


  8. W tym momencie wybieramy dysk, który będzie naszym miejscem składowania obrazów. W moim przypadku jest to sdb1, kontynuujemy wybierając odpowiedni dysk / partycję i naciskamy Enter.
    wybór miejsca składowania obrazów


  9. Teraz precyzujemy folder do którego zapiszemy lub z, którego odczytamy obraz. W moim przypadku jest to Top_directory….. Jeżeli chcemy zapisać obraz do jakiegoś folderu to musimy go wcześniej na danym dysku utworzyć, lub po prostu przenieść całość po zakończeniu procesu. Kontynuujemy naciskając Enter.
    wybór folderu składowania obrazu


  10. Wybieramy tryb pracy dla „początkujących” Beginner, W tym trybie program pracuje z domyślnymi, optymalnymi dla większości użytkowników parametrami.
    wybór trybu pracy clonezilla


  11. Wybieramy co chcemy zrobić, w skrócie omawiając możliwości mamy:
    • savedisk – zapisujemy lokalny dysk jako obraz
    • saveparts – zapisujemy wybrane lokalne partycje jako obraz
    • restoredisk – przywracamy obraz na lokalny dysk
    • restoreparts – przywracamy obraz partycji na lokalne partycje
    • 1-2-mdisks – przywracanie obrazu do kilku lokalnych dysków
    • recovery-iso-zip – tworzymy z obrazu gotowe recovery czyli połączenie obrazu + clonezilla zaprogramowane na przywracanie tego konkretnego obrazu
    • chk-img-restorable – sprawdzamy czy dany obraz jest „przywracalny”
    • cvt-img-compression – konwertuj obraz jako nowy obraz z inną kompresją
    • encrypt-img – zaszyfruj obraz
    • decrypt-img – odszyfruj obraz

    nas interesuje opcja savedisk
    wybór działania clonezilla



  12. Wprowadzamy nazwę obrazu i przechodzimy dalej naciskając Enter.
    2016-10-17-22-16-10


  13. Wybieramy dysk, który chcemy sklonować, program automatycznie odrzucił dysk, który został wybrany jako miejsce docelowe obrazu. Znowu lecimy dalej naciskając Enter.
    wybór dysku, który chcemy sklonować


  14. Wybieramy czy chcemy aby przed zapisaniem obrazu, dysk został sprawdzony pod kątem błędów aplikacją fsck, to dotyczy tylko wspieranych systemów plików, głównie unixowych. Przypuszczam, że większość korzystających z tego poradnika będzie kopiowała Windowsa z NTFS więc wybieramy opcję Skip….
    wybór sprawdzania błedów



  15. Wybieramy czy chcemy sprawdzić nasz zapisany obraz, zawsze zalecam wybranie opcji Yes, wydłuża ona cały proces, ale jaki jest sens tworzenia obrazu, jeżeli potem nie mamy pewności czy przywrócimy z niego system 🙂
    wybór sprawdzenia poprawności zapisanego obrazu


  16. W najnowszych wersjach Clonezilla, twórcy dodali możliwość zaszyfrowania obrazu. Jest to opcja zupełnie nie obowiązkowa dla przeciętnego użytkownika. Natomiast zalecam użycie tej opcji jeżeli wykonywany obraz jest w celach komercyjnych a dysk zawiera potencjalne czułe dane klienta. W naszym wypadku wybierzemy opcję aby nie szyfrować Not to encrypt…
    wybór szyfrowania


  17. Ekran podsumowania wybranych opcji, mamy widoczne skąd i gdzie zostanie zapisany obraz, źródłem jest dysk sda, z partycją sda1. Miejscem docelowym jest zamontowanym w systemie plików dysk zewnętrzny /home/partimag/{nazwa obrazu}. Po upewnieniu się, że wszystko się zgadza (tekst na żółto jest tym co nas interesuje), wpisujemy y i zatwierdzamy Enter
    podsumowanie wybranych opcji



  18. I teraz uzbrajamy się w cierpliwość, bo w pocie czoła maszyna struga obraz dysku. Możemy iść zrobić herbatę, zjeść obiad, pójść pobiegać. Długość tworzenia obrazu zależy szczególnie od wielkości zajętej przestrzeni. Clonezilla nie klonuje całego dysku, tylko same okupowane klastry i upycha je szczelnie do obrazu. Menu postępu bardzo dobrze opisuje wielkość dysku i ilość zajętej przestrzeni. Prędkość zależy od szybkości dysku, rodzaju interfejsu źródła jak i interfejsu miejsca docelowego.
    postep-wykonywania-obrazu


  19. Po wszystkim pojawi nam się taki oto ekran. Na żółto są zaznaczone ważniejsze informacje, szczególnie ważne jest aby system potwierdził, że stworzony obraz jest przywracalny. Wszelkie nieprawidłowe komunikaty będą w kolorze czerwonym. Po naciśnięciu Enteru, możemy powtórzyć proces, wyłączyć lub zrestartować komputer. I to by było na tyle.
    zakończenie tworzenia obrazu

Przywracanie zapisanego obrazu

Przywracania dokonujemy podobnie jak zapisu obrazu. Do momentu wyboru operacji:

  1. Wybieramy opcję restoredisk
    Przywracanie wykonanego obrazu



  2. Wybieramy obraz, który chcemy przywrócić. I dalej postępujemy tak jak w przypadku tworzenia obrazu, wybieramy miejsce docelowe, i voila, przywróciliśmy kopię zapasową.

    Wybieramy obraz do odzyskania
    Podsumowanie

Clonezilla to potężne ale zarazem proste narzędzie dla każdego kto potrzebuje niezawodnego, szybkiego i wygodnego sposobu na przywracanie systemu. Moim ulubionym sposobem wykorzystania tego programu jest zrobienie obrazu dysku tuż po instalacji systemu, sterowników, aktualizacji oraz ulubionego oprogramowania. Gdy coś się stanie z systemem, lub dojdę do wniosku, że najwyższy czas na format, bez problemu wykonam go przywracając wcześniej utworzony obraz dysku.

Pozdrawiam!

Grzegorz Skornowicz